Ustawa o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego.

logo_dialogDialog społeczny. Co nowego po podpisaniu ustawy przez Prezydenta Bronisława Komorowskiego.

 

  1. 3 sierpnia 2015 r. Prezydent Bronisław Komorowski podpisał ustawę z dnia 24 lipca 2015 r. o Radzie Dialogu Społecznego i innych instytucjach dialogu społecznego. Wejście w życie ustawy ma w zamierzeniach przywrócić instytucjonalny dialog społeczny zarówno na poziomie centralnym jak i na poziomie regionalnym. Ustawa jest wynikiem kompromisu i długich dyskusji poprzedzających jej uchwalenie. Na poziomie regionalnym – wojewódzkich rad dialogu regionalnego (WRDS) projekt brzmienia przepisów został najpierw opracowany przez Forum Dialogu Regionalnego – instytucję skupiającą przedstawicieli wszystkich stron dialogu: pracowników, pracodawców, rząd, samorząd. Niestety, w dalszej części negocjacji pomiędzy organizacjami pracodawców i związkami zawodowymi propozycje Forum Dialogu Regionalnego zostały w pewnym stopniu pominięte, co spowodowało, że Rozdział 4 ustawy dotyczący dialogu regionalnego jest dość lakoniczny (funkcjonowanie WRSD ma być w znacznej mierze oparte na regulaminie) a ponadto pojawiła się niespójność w przepisach w zakresie formy wyrażania woli przez WRDS (stanowiska, opinie). Niezależnie jednak od powyższych zastrzeżeń, należy pozytywnie ocenić sam fakt doprowadzenia do uchwalenia ustawy, bo brak instytucjonalnego dialogu społecznego w ostatnich dwóch latach stanowił poważny mankament realnego funkcjonowania demokracji i społeczeństwa obywatelskiego w Polsce. Ustawa wzmacnia rolę zarówno centralnej rady, jak i rad wojewódzkich w stosunku do dotychczasowych: Komisji Trójstronnej i WKDS, a także, co do zasady, ma spowodować większą niezależność działania. Naprzemienne przewodniczenie Radzie Dialogu Społecznego i radom wojewódzkim przez przedstawicieli wszystkich stron jest szansą na nową jakość funkcjonowania, ale i sporym wyzwaniem. Stronę pracowników reprezentują przedstawiciele reprezentatywnych organizacji związkowych a stronę pracodawców przedstawiciele reprezentatywnych organizacji pracodawców. Kryteria reprezentatywności nie są łatwe do spełnienia i powodują, że zarówno w trakcie prac nad ustawą, jak i już po jej uchwaleniu wiele było głosów krytycznych wskazujących, że dialog społeczny w takiej formie jest niepełny. Trudno powiedzieć, tym bardziej, że np. dopuszczenie do rad dialogu społecznego wszelkich organizacji pozarządowych de facto zmieniłoby całkowicie charakter tych instytucji. Być może jednak w przyszłości należy pomyśleć nad szerszą formą dialogu społecznego.
  2. Rada Dialogu Społecznego ma być forum trójstronnej współpracy strony pracowników, strony pracodawców oraz strony rządowej. Strona samorządowa występuje tylko na poziomie regionalnym, co przy pracach nad projektem ustawy było również krytykowane, ale, wydaje się, że zabrakło spójnej koncepcji w jaki sposób włączyć samorządy w pracę Rady. Rada wyraża opinie i stanowiska, opiniuje projekty założeń projektów ustaw (i innych aktów prawnych), może inicjować na zasadach określonych w ustawie proces legislacyjny oraz wykonuje inne zadania na podstawie odrębnych ustaw. Każda ze stron może wnieść pod obrady Rady sprawy o dużym znaczeniu społecznym lub gospodarczym (bardzo szerokie pojęcie), każda strona, również wspólnie z inną stroną może zająć stanowisko w każdej sprawie dotyczącej polityki społecznej lub gospodarczej, wreszcie każda ze stron może wezwać inną stronę do zajęcia stanowiska. Przygotowane przez Radę Ministrów oraz jej członków projekty założeń projektów ustaw (i innych aktów prawnych) są kierowane do opinii strony pracowników i strony pracodawców. Przy czym zarówno przepis dotyczący tego, co należy do właściwości Rady, jak i przepis obligujący do przedstawiania projektów założeń aktów prawnych odnoszą się do spraw określonych w art. 1 ustawy. Tymczasem art. 1 nie zawiera żadnego katalogu spraw, tylko szereg klauzul generalnych w różny sposób sformułowanych, takich jak: dialog w celu zapewnienia warunków rozwoju społeczno-gospodarczego oraz zwiększenia konkurencyjności polskiej gospodarki i spójności społecznej, realizacja zasad partycypacji i solidarności społecznej w zakresie stosunków zatrudnienia, poprawa jakości formułowania i wdrażania polityk oraz strategii społeczno-gospodarczych. Do spraw z art. 1 odwołuje się również przepis pozwalający stronie pracowników i stronie pracodawców na przygotowanie wspólnie uzgodnionych projektów założeń projektów ustaw (i innych aktów prawnych) i przekazanie ich właściwemu ministrowi w celu przedłożenia Radzie Ministrów. Można jedynie powiedzieć, że praktyka pokaże jakie będą naprawdę kompetencje Rady. Dodatkowym uprawnieniem Rady jest możliwość wnioskowania przez stronę pracowników i stronę pracodawców o przeprowadzenie wysłuchania publicznego do podmiotu odpowiedzialnego za opracowanie projektu aktu normatywnego. Strona pracowników i strona pracodawców są uprawnione również do przedstawiania wspólnych zapytań właściwym ministrom, występowania do właściwego ministra ze wspólnymi wnioskami o wydanie lub zmianę ustawy (innego aktu prawnego), podjęcia uchwały o wystąpieniu przez przewodniczącego Rady do Sądu Najwyższego z wnioskiem o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego. Strona pracowników i strona pracodawców mogą ponadto zawierać ponadzakładowe układy zbiorowe pracy obejmujące ogół lub grupę pracodawców zrzeszonych w reprezentatywnych organizacjach pracodawców. Osobną kategorię uprawnień strony pracowników i strony pracodawców związane są z włączeniem Rady do prac nad projektem ustawy budżetowej, w tym możliwość przedstawienia wspólnej propozycji wzrostu: wynagrodzeń w gospodarce narodowej, w tym w państwowej sferze budżetowej, minimalnego wynagrodzenia za pracę, emerytur i rent. Przewodniczącym Rady jest naprzemiennie przedstawiciel strony pracowników i strony pracodawców, wskazany przez daną stronę (członek Rady), oraz strony rządowej – minister wskazany przez premiera. Kadencja przewodniczącego trwa 1 rok. Jest to nowe rozwiązanie, w zamiarze podkreślające niezależność Rady i wzmacniające stronę pracowników oraz stronę pracodawców. Bardzo istotnym uprawnieniem Rady wynikającym z regulacji poza ustawą o RDS jest kompetencja Rady do uzgadniania minimalnego wynagrodzenia za pracę.
  3. Na poziomie regionalnym czyli w województwach mogą być tworzone wojewódzkie rady dialogu społecznego (WRDS). O utworzeniu WRDS postanawia marszałek województwa na wspólny wniosek co najmniej jednej z reprezentatywnych organizacji związkowych i co najmniej jednej reprezentatywnej organizacji pracodawców. Ważne uprawnienia WRDS wynikają z obowiązku marszałka województwa przedstawiania stronie pracowników i stronie pracodawców do zaopiniowania projektów strategii rozwoju województwa i programów objętych zadaniami związków zawodowych i organizacji pracodawców. Do właściwości WRDS należy wyrażania stanowisk w sprawach objętych zakresem zadań związków zawodowych lub organizacji pracodawców będących w kompetencji administracji rządowej i samorządowej z terenu województwa oraz w sprawach przekazanych WRDS przez Radę. WRDS może rozpatrywać sprawy społeczne lub gospodarcze powodujące konflikty między pracodawcami i pracownikami, jeżeli uzna te sprawy za istotne dla zachowania pokoju społecznego. W razie konieczności WRDS podejmuje uchwałę o konieczności wyznaczenia osoby z misją dobrej woli, którą będzie osoba z listy mediatorów (jak przy rozwiązywaniu sporów zbiorowych). Dotychczas poszczególne wojewódzkie komisje dialogu społecznego często angażowały się w rozwiązywanie konfliktów i w misjach dobrej woli uczestniczyli członkowie tych komisji. Ta praktyka była oceniana bardzo pozytywnie przez wszystkie strony dialogu społecznego. Czy na gruncie nowej ustawy będzie można kontynuować tę dobrą praktykę jest sporne, tzn. trudno jednoznacznie czy z taką misją dobrej woli będą mogli również wystąpić członkowie WRDS. Wydaje się, że podstawą mógłby być przepis, zgodnie z którym w szczególnych przypadkach przewodniczący WRDS może samodzielnie zadecydować o konieczności wyznaczenia osoby z misją dobrej woli. W skład WRDS wchodzą: marszałek oraz dwie wskazane przez niego osoby ze strony samorządowej, przedstawiciele reprezentatywnych organizacji związkowych, przedstawiciele reprezentatywnych organizacji pracodawców, wojewoda oraz dwie wskazane przez niego osoby. Szczegółowy tryb działania WRDS ma określać regulamin – który w związku z tym stanie się istotnym dla funkcjonowania WRDS dokumentem. Dotychczas bowiem znaczna część przepisów istotnych dla bieżącego działania wojewódzkich komisji znajdowała się w ustawie i specjalnym rozporządzeniu. W nowym stanie prawnym wzrasta rola regulaminu czyli ustaleń na poziomie poszczególnych WRDS. Podobnie jak w przypadku Rady, przewodniczącym WRDS jest naprzemiennie przedstawiciel strony pracowników i strony pracodawców, wskazany przez daną stronę (członek WRDS), marszałek województwa i wojewoda a kadencja przewodniczącego trwa 1 rok. I tak samo jak w przypadku Rady to pewien eksperyment, w założeniu zwiększający niezależność WRDS oraz podkreślający rolę organizacji związkowych i organizacji pracodawców. Praktyka pokaże na ile jest to udane rozwiązanie.