Rewolucja w prawie spadkowym ? Zmiany w prawie spadkowym.

Prawo spadkowe, spadki, Rewolucja w prawie spadkowym

Rewolucja w prawie spadkowym

Dziedziczenie z dobrodziejstwem inwentarza jako zasada postępowania spadkowego oraz prywatny wykaz inwentarza

We wpisach „Nowe przepisy dotyczące dziedziczenia w Unii Europejskiej” oraz „Planowane zmiany w prawie spadkowym” omawialiśmy najnowsze regulacje prawa spadkowego w unii europejskiej oraz projekt zmian w polskim prawie spadkowym.

Opisane wcześniej zmiany nie znalazły się jeszcze na ścieżce legislacyjnej, tymczasem  inne, bardzo istotne zmiany w prawie spadkowym już obowiązują. 

Od 18 października 2015 r obowiązuje kolejna nowelizacja przepisów chroniących spadkobierców przed długami spadkowymi, a to za sprawą ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2015 poz. 5390).

  1. Dziedziczenie z dobrodziejstwem inwentarza (odpowiedzialność ograniczona w miejsce odpowiedzialności nieograniczonej)

Głównym efektem ustawy zmieniającej jest zmiana przepisów o odpowiedzialności spadkobierców za długi spadkowe polegająca na wprowadzeniu zasady odpowiedzialności z tzw. dobrodziejstwem inwentarza (tj. do wysokości wartości aktywów spadkowych), w miejsce obowiązującej obecnie zasady odpowiedzialności nieograniczonej.

W dotychczasowym stanie prawnym (do 17.10.2015 r.) obowiązywała zasada nieograniczonej odpowiedzialności za długi, a „milczenie” (brak formalnego oświadczenia woli w zakresie odrzucenia spadku) po śmierci spadkodawcy oznaczało przejęcie spadku wprost, a tym samym nieograniczoną odpowiedzialność za długi wchodzące w skład spadku.

Po zmianie przepisów brak oświadczenia spadkobiercy w kwestii przyjęcia bądź odrzucenia spadku w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się on o spadku, będzie skutkował przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza (do wysokości przejętego majątku). Natomiast, żeby przyjąć spadek w całości (aktywa i pasywa), lub go odrzucić trzeba będzie złożyć odpowiednia oświadczenia.

  1. Prywatny wykaz inwentarza

Nowelizacja zmienia też zasadę ustalania stanu majątku wchodzącego w skład spadku. Dotychczas obowiązek ten spoczywał na komorniku sądowym lub ewentualnie na naczelniku urzędu skarbowego, co pociągało za sobą duże koszty dla spadkobierców.

W myśl ustawy zmieniającej spadkobiercy przyjmujący spadek z dobrodziejstwem inwentarza, począwszy od dnia 18 października mogą złożyć w sądzie lub u notariusza tzw. prywatny wykaz inwentarza na specjalnym formularzu, przygotowanym przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Nowe przepisy przewidują również sytuację, w której wierzyciele spadkodawcy nie zgodzą się z prywatnym wykazem inwentarza sporządzonym przez spadkobierców, w takim przypadku sporządzi go komornik (na wniosek wierzycieli). W prywatnym wykazie inwentarza trzeba będzie „z należytą starannością” ujawnić przedmioty majątkowe wchodzące w skład spadku, przedmioty zapisów windykacyjnych oraz długi spadkowe. Wykaz inwentarza może być złożony u notariusza, w sądzie spadku lub w sądzie rejonowym, w którego okręgu znajduje się miejsce zamieszkania składającego wykaz. O złożeniu przez spadkobiercę prywatnego wykazu inwentarza powiadamiać będzie ogłoszenie zamieszczane przez sąd spadku. Sąd ma też obowiązek zamieścić takie ogłoszenie na stronie internetowej oraz na tablicy ogłoszeń. Takie rozwiązanie ma na celu umożliwienie wierzycielom spadkowym zapoznania się ze spisem stanu aktywów i pasywów masy spadkowej.

  1. Poszerzenie kręgu pełnomocników w postępowaniu cywilnym o dalszych wstępnych

Ustawa zmieniająca wprowadziła również zmianę w art. 87 k.p.c. umożliwiającą dalszym wstępnym strony (dziadkom, pradziadkom, itp.) pełnienie funkcji pełnomocnika w postępowaniu cywilnym.

Na konieczność zmiany art. 87 k.p.c. w tym właśnie kierunku uwagę zwrócił Rzecznik Praw Obywatelskich.

  1. Wyłączenie spod egzekucji sum przyznanych orzeczeniem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, jeżeli egzekwowana wierzytelność przysługuje Skarbowi Państwa

Nowelizacja wprowadziła również przepisy (W ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619, z późn. zm. ) art.8  § 1 pkt. 18) gwarantujące skuteczność realizacji w wewnętrznym porządku prawnym wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu. Efektem zmian jest wyłączenie spod egzekucji, prowadzonej na rzecz Skarbu Państwa, sum przyznanych skarżącemu (dłużnikowi w postępowaniu egzekucyjnym) na mocy orzeczeń Europejskiemu Trybunałowi Praw Człowieka tytułem słusznego zadośćuczynienia na podstawie art. 41 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, oraz stworzenie podstawy prawnej do umorzenia – na wniosek dłużnika – należności sądowych w przypadkach, gdy zostały one zasądzone w postępowaniu prowadzonym przeciwko lub z udziałem osoby, której skarga do ww. Trybunału została następnie uwzględniona.

Ustawa obowiązuje od 18 października 2015 r.